Ergeren aan Maya de bij

Maya de bij
Maya de bij

Niet echt binnen het onderwerp van deze blog, maar ook niet ontzettend ver daarbuiten. Aangezien er de afgelopen maanden niets te melden viel mag een “off topic” intermezzo er best even tussen.

Mijn dochter van drie is helemaal gek van Maya de bij, de oude en de moderne versie. Zonder het echt te willen krijg ik toch behoorlijk wat mee van de afleveringen en kan ik het niet laten om me te ergeren aan hoe ver ze naast de werkelijkheid zitten.

Ik zal even een korte lijst samenstellen van dingen die ik me kan herinneren, er zijn er vast meer maar deze weet ik zo uit mijn hoofd:

  • Bijen komen niet als kleinere onvolwassen bijtjes uit het raat maar worden volwassen geboren en hoeven niet opgevoed te worden. Het duurt weliswaar ongeveer 3 weken voordat bijen er op uit gaan om nectar en pollen te verzamelen (vliegbijen). Voor die tijd spenderen ze in de kolonie op het raat. Ze maken cellen en andere bijen schoon, ze verzorgen het broed en de koningin en ze accepteren nectar van vliegbijen die terug komen na het foerageren (huisbijen). Drie weken nadat ze de leeftijd hebben bereikt dat ze erop uit mogen gaan ze dood, aangezien alle werksters, buiten de winter bijen, ongeveer maar 6 weken leven. Ze spenderen dus de helft van hun leven in de kolonie.
  • Mannetjes bijen zijn niet en nooit wachters, dat is één van de taken van de vliegbijen. Mannetjes bijen zijn de nietsnutten van het volk, ze worden gevoerd en schoongemaakt door de huisbijen wanneer ze in het volk zijn, verder voeren ze in het volk niets uit. Om de zoveel tijd gaan ze er vandoor om zich te verzamelen in “wolkjes” mannetjes bijen om jonge koninginnen te bevruchten. Verder doen letterlijk  niets, ze zijn bij ieder volk welkom en worden overal gevoerd. Aan het einde van de zomer, aangezien ze dan niet meer nodig zijn, gaan de mannetjes allemaal dood. Ze worden niet meer gevoerd en worden het volk uit gepest.
  • Bijen “helpen” geen andere insecten.
  • Honing wordt niet in een soort meer opgeslagen maar in cellen in het raat, vaak in een bepaald patroon, zo kan er nog een deel van het water uit de honing verdampen.
  • Bijen hebben geen kruiken bij zich waarin ze nectar vervoeren. Ze slaan het op in een speciale maag, wel genoemd de honingmaag. Bij thuiskomst geven ze het aan huisbijen die het verder verwerken.
  • Bloemen produceren geen honing, dat doen de bijen. Door het toevoegen van allerlei enzymen aan de nectar en het laten verdampen van een belangrijk deel van het vocht uit de nectar (honing < 20% water). Dat doen ze door het nectar uit hun honingmaag op hun tong aan de warme lucht in de kolonie bloot te stellen (honing is bijen kots).
  • Was komt niet uit spuitbussen maar dat produceren de bijen zelf, hiervoor hebben de bijen speciale klieren, de wasklieren. Hieruit komen “plaatjes” was die ze vervolgens bewerken met hun kaken en vervolgens verder verwerken tot raat of deksels op cellen met daarin verpoppende larven of honing met een juiste waterconcentratie.
  • Als er ergens een beer te zien is gaan de bijen er meteen vandoor en laten hun nest achter. Bijen zullen een beer niet herkennen tijdens het foerageren naar bloemen. Bijen blijven bij hun nest/korf en verdedigen die tot de dood, iets wat ik en alle imkers wel eens persoonlijk ervaren hebben. Zelfs bij de meest dociele volken.
  • Het fladderen met de vleugels in de korf/kast/nest helpt niet wanneer het te warm is in de kast, daar word het juist warmer van. Bijen gebruiken water om de kast/korf/nest af te koelen. Bijen trillen met hun vlieg spieren in de winter of in koudere perioden om het volk op temperatuur te houden, hierbij bewegen ze hun vleugels niet.
  • In een aflevering dreigt Maya een vlieg te steken voor iets heel onbenulligs, wat in werkelijkheid de dood voor die vlieg  zou betekenen (nee niet voor Maya, bij het steken van insecten verliezen bijen niet hun angel), de doodstraf is een toch wat heftige “straf”…

Dit is waar ik nu even op kan komen, het was minder kort dan ik eerst dacht dat het zou zijn en er zijn vast wel meer punten te noemen als ik hard nadenk. Oké Maya is bedoeld voor kinderen, maar ik ben imker en bioloog en het lukt me niet om naïef naar een aflevering te kijken (“beroeps”deformatie?). Zo geef je kinderen veel misinformatie over bijen, alsof het rondvliegende ANWB hulpjes zijn. Op YouTube zijn er filmpjes te vinden met het thema; “scientifically accurate”… iets, meestal over kinder-georiënteerde tekenfilms. Ik stel me voor hoe een “scientifically accurate” Maya de bij eruit zou zien, dat die tekenfilmpjes waarschijnlijk niet echt geschikt zouden zijn voor kinderen van de leeftijd van mijn dochter. Dus ik moet beter mijn best doen om me in te leven in de fantasie van mijn dochter hierover, maar zou het echt te veel gevraagd zijn om iets dichter bij de waarheid te zitten?

Oké, ik moest dit even toevoegen…sorry

Groet, Andrew

Advertenties

Oxaalzuur druppel methode

Ik heb afgelopen zaterdag mijn bijen behandeld met oxaalzuur tegen varroa mijt via de oxaalzuur druppel methode zoals dat wordt genoemd. Met het doel om met een redelijk varroa vrij volk het nieuwe seizoen te beginnen. Eigenlijk is de winter nu pas goed en wel aan het beginnen. De eerste dag waarbij het overdag vroor was de dag van de behandeling, ook al was het maar iets van 1 graad. Gevoelstemperatuur was misschien min 5.

De bijen waren redelijk rustig, er vlogen wel een aantal op maar dat waren er hooguit een stuk of vijftien. Eén belande op een of andere manier op mijn sok bij de rand van mijn schoen en stak mij in mijn enkel op het moment dat ik ging lopen. Ik voelde er weinig van, aangezien ik dikke sokken aan had kwam de angel niet echt ver mijn huid in. Het oxaalzuur druppelen was zoo gepiept. Ik vulde een grote spuit van 60 ml met oxaalzuur oplossing (9 gram oxaalzuur, 150 gram suiker en 150 ml/gram water) en druppelde die vervolgens over de bijen, ongeveer 5 ml per “straatje” bijen, wat gedefinieerd wordt als het stuk van de ruimte tussen de ramen waar bijen zitten betekend (zei de aanwijzing (PDF) van wur, blz 49, 50).

De oxaalzuur druppel methode voer je uit in de winter, wat redelijk tegen natuurlijk voelt aangezien je als imker geleerd wordt om de bijen niet te storen als de temperatuur beneden een graad of 14 is.  Omdat er geen broed is in deze periode zitten alle varroa mijten op de bijen en worden dus allemaal geraakt met deze behandeling. De varroa mijten zitten het liefst in het broed omdat ze zich daar voortplanten. om het zo maar te zeggen. Ik neem aan dat het de bedoeling is dat de bijen elkaar ontdoen van het plakkerige suikerwater en dat ze zo het oxaalzuur binnen krijgen en de mijten die het bloed van de bijen drinken overlijden aangezien ze niet tegen het oxaalzuur kunnen. Hoe dit precies zou werken weet ik niet aangezien oxaalzuur voor bijen ook niet helemaal prettig is.

Na de oxaalzuur behandeling heb ik een laagje piepschuim onder de deksel op de dekplaat gelegd tegen de kou, geen idee of dat iets gaat doen, en de kast weer afgesloten. Ik kan nu alleen maar hopen dat de bijen de rest van de winter en begin van de lente gaan overleven. Over een maand of 3-4, afhankelijk van het weer, breng ik de kast terug tot 1 broedkamer en zet ik de honing kamer er weer op (in de hoop dat ze die dit jaar wel gaan gebruiken).

Ik heb een video gevonden van de behandeling, mijn bijen waren minder rustig en het waren er ook een goed deel minder, “hope for the best”.

Groet, Andrew

 

Honingbij sterfte

De BBC zond een maand of twee geleden een programma uit waarin ze onderzoek presenteerden naar de achteruitgang van de bijenstand. Vooral onderzoek naar de sterfte onder honingbijen werd gepresenteerd. De BBC is zo aardig om dit programma op YouTube te zetten. Blijkbaar hebben ze het erafgehaald omdat ik de video niet meer kan vinden onder een bbc kanaal (zou het graag horen als iemand opmerkt dat deze video ook verwijdert is).

In het programma komen verschillende mogelijke oorzaken voor de bijensterfte aan de orde. Om deze op te sommen zonder bepaalde volgorde; neonicotinoiden en andere pesticiden, bijen ziekten/parasieten en monocultuur in de landbouw de groene woestijn genoemd. Als ik het mij goed herinner was de voorzichtige conclusie dat het niet één van deze oorzaken specifiek was maar waarschijnlijk een samenspel van al deze problemen.

Een makkelijke oplossing is er niet, zonder pesticiden gaat de opbrengst van onze landbouw hard achteruit, bijen ziekten en parasieten zijn ook niet zomaar uit te roeien. Het enige waar misschien wel een redelijke oplossing voor te verzinnen is is voor de monoculturen in onze landbouw. Alleen zal hier wetgeving voor moeten komen omdat boeren over het algemeen niet van veranderingen houden tenzij deze een verhoging van de productie en dus van de opbrengst oplevert. Een mogelijke oplossing in ieder geval vermindering van het probleem van de monoculturen kan juist dat bewerkstelligen, verhoging van de productie (weliswaar alleen in landbouw gebied niet in veeteelt gebieden). Een strook met wilde bloemen langs landbouw grond stimuleert insecten, vooral ook die insecten die de natuurlijke vijanden zijn van insecten die gewassen aantasten.

Er is onderzoek naar gedaan (kan de link nu even niet vinden, zal deze toevoegen wanneer ik die vind) en wordt op kleine schaal al toegepast in het noorden en oosten van Groningen evenals in Engeland. Ervaringen van deze boeren zou misschien inzichtelijk zijn maar heb ik niet. Aan andere factoren in de bijensterfte wordt ook onderzoek gedaan, onder andere door de universiteit Wageningen (bijen@wur leid naar een schat aan linkjes die buitengewoon interessant zijn).

Groet, Andrew

(Marla Spivak: Why bees are disappearing)

Oxaalzuur uit BD Rabarber

rabarberDit heeft verder weinig met inkeren te maken maar ik kwam het tegen en is natuurlijk wel aan imkeren gerelateerd en ik kon het niet laten om er op te reageren (alhoewel weinig mensen dit zullen lezen).

Op de website rabdebij.nl stelt mevrouw Laura van OS, iemand die ik verder niet ken, een alternatief voor voor de oxaalzuur behandeling tegen de varroa mijt. “Wat dan?” hoor ik je vragen, nou… een oxaalzuur behandeling! Het verschil van Laura zit hem in hoe het oxaalzuur wordt verkregen. Het oxaalzuur van Laura komt uit rabarber. Oxaalzuur net als mierenzuur is een stof die in de natuur voor komt en wordt ook altijd in honing gevonden onafhankelijk van eventuele oxaalzuur behandelingen door imkers. Waarschijnlijk afkomstig van de planten waar de bijen hun nectar halen.

Nou is de site van mevrouw van OS moeilijk te lezen, mede doordat er om verschillende redenen nagenoeg nergens iets te lezen valt.  Ten eerste (1) omdat er sowieso nergens een pagina met uitleg te vinden is. Er zijn alleen plaatjes met begeleidende tekst. Deze tekst is geformatteerd in een kleur die nauwelijks is te onderscheiden van de achtergrond (2) en in een formaat waar je een vergrootglas voor nodig hebt (3). En met als klap op de vuurpijl (4) is de site geschreven in een Engels dat direct afkomstig lijkt van een door google translate naar het Engels vertaald Nederlandse tekst .

Als iemand die zich enkele jaren heeft verdiept in het ontwerpen van websites en ook verschillende websites heeft ontworpen en gemaakt, en dit zo nu en dan nog doe weet ik dat je tekst van kleur genoeg moet afwijken van de achtergrond om hem leesbaar te maken. Dit doe je omdat er niet van uit moet worden gegaan dat alle gebruikers van je site even goed kunnen zien. Ook al is er niets mis met mijn ogen, heb ik geen idee wat voor concentratie haar oxaalzuur heeft of wat voor effect haar oxaalzuur heeft ten opzichte van chemisch verkregen oxaalzuur. Ik heb ook niet kunnen achterhalen hoe het is toegepast. Dit vereist waarschijnlijk een terdege minutieus onderzoek van de website, dat ik daar nog geen geduld voor heb gehad. De fouten met de website zijn vooral beginners fouten. Geen informatie pagina geen duidelijke tekstuele begeleiding, nagenoeg onleesbare tekst. En de Engels tekst dat aanzet tot tandenknarsen kan ook wel wat redactionele input gebruiken.

Nou zou ik als tweetalig opgevoede bioloog met website ervaring die toevallig ook imker is (zij het beginnend imker) een ideale combinatie van eigenschappen bezitten die mij geschikt maken deze site een update te geven. Afgezien van het feit dat ik geen heil zie in biologisch dynamische landbouw. Ik heb geen probleem met biologische landbouw maar dat dynamische element is gebaseerd op geen enkel principe dat ook maar een beetje onderbouwd is met bewijs. Voor de duidelijkheid; persoonlijke ervaring is geen bewijs. Er is geen bewijs dat de stand van de maan invloed heeft op de groei van gewassen en er is ook weinig reden om dat aan te nemen. Zolang dat bewijs er niet is, en ik heb er weinig reden om aan te nemen dat dat gaat veranderen, kan en zal ik het dynamische onderdeel van BD als mythe beschouwen.

Misschien is het telen van mieren en dan oogsten van het mierenzuur de volgende stap voor mevrouw van Os in haar queeste om het imker vak meer BD te maken. Het lijkt me echter beter wanneer mevrouw van Os wat meer aandacht schenkt aan de problemen met haar rabarber website.

Groet, Andrew

Edit:
Ik heb iets meer informatie kunnen vinden, natuurlijk niet op de rabarber oxaalzuur site maar op de eigen pagina van mw van Os (lauravanos.nl). Veel info is het niet maar de volgende zinnen vielen me op “Hoewel bijen er uitwendig geen beschadigingen aan over houden, lopen ze er wel inwendige beschadigingen mee op…. Het hoge gehalte organisch oxaalzuur in Victoria komt qua zuurtegraad overeen met het huidig gebruikte chemisch oxaalzuur.”
Natuurlijk is er geen verschil tussen organisch of chemisch oxaalzuur, oxaalzuur is oxaalzuur waar het vandaan komt veranderd niets aan het oxaalzuur. Los daarvan, als de zuurgraad van het oxaalzuur verkregen uit een BD bron gelijk is aan dat van “chemisch” verkregen oxaalzuur dan zou ik niet weten waarom het vriendelijker voor de bijen is. Oxaalzuur dat word gebruikt door imkers wordt vaak in droge vorm gekocht en dan verdunt in een suikerwater oplossing. De concentratie en dus de zuurgraad kan bepaald worden door de imker zelf, ook al zijn daarvoor vastgestelde optima. Hiernaar is door de universiteit Wageningen onderzoek gedaan en de voorschriften zijn afkomstig van die zelfde universiteit (link naar PDF afkomstig van Wageningen universiteit).
Bij het besproeien, in de zomer, maar ook bij het bedruppelen van de bijen, in de winter, wordt een concentratie gebruikt van 3% oxaalzuur in een 1:1 (water:suiker) oplossing.

(Oxaalzuur mortaliteit onder koninginnen, alleen samenvatting van wetenschappelijk artikel)

Imker diploma

imker diplome
Imker diploma

Joepie, ik ben nu een gediplomeerd imker…niet dat de term “imker” een beschermde titel is, zoals doctor, psycholoog of fysiotherapeut. Dus misschien is dit een beetje een flauw diploma en je doet de cursus natuurlijk niet voor dit stukje papier.

De cursus is afgelopen, nu is het misschien zaak om lid te blijven van de Groningse afdeling van de Nederlandse bijenhouders vereniging (NBV), dan heb ik nog een wat meer vanzelfsprekend iemand om mijn vragen aan te richten.

Maar of ik nu meer een imker ben dan dat ik twee weken geleden was, ik denk het niet. Ook met diploma ben ik naar mijn gevoel alleen een imker in naam. Ik heb nu in ieder geval een papiertje dat zegt dat ik imker ben. Ik ben er ongeveer even blij mee als met mijn bachelors diploma, ofwel redelijk laconiek.

Ik heb het idee dat ik nog meer te leren heb dan dat ik al bij deze cursus geleerd heb. Naar mijn gevoel heb ik meer geleerd door het houden van bijen dan door de cursus te doen. Ook al was het één zonder het ander moeilijker zo niet onmogelijk geweest. Misschien moet ik zeggen dat ik meer heb geleerd door ook bijen te houden, niet perse meer dan bij de cursus. Ik had vooral minder geleerd van de cursus wanneer ik geen bijen had gehad.

De “take home message” is dus, zoals ik al eerder heb gezegd, neem bijen lang voor het einde van de cursus dan heb je veel meer aan de cursus.

Deformed Wing Virus

Deformed Wing virus
Deformed Wing virus

Ik zat een dag voor mijn kast, de kast bij mijn ouders, toen ik een bij de vliegplank af zag strompelen en op de grond belanden waarna hij verder ging strompelen. Ik was meteen verbaasd en nieuwsgierig.  Ik raapte de bij op om haar beter te kunnen onderzoeken en zag duidelijk dat er iets mis was met de vleugels van de bij. Ik had toevallig over het Deformed Wing Virus (DWV) op de Wikipedia pagina over varroa gelezen en vroeg me af of dit DWV was. Na wat meer leeswerk kwam ik tot het conclusie dat dit DWV was. Er was duidelijk spraken van “deformed” vleugels, niet zo erg als je op foto’s op internet kan vinden maar toch redelijk duidelijk. Toevallig was dit vlak voor de tijd dat ik moest gaan beginnen met de mierenzuur behandeling. Dus een geschikte behandeling was voorhanden. De mensen van de cursus leken niet buitengewoon bezorgd, dus nam ik maar aan dat het niet buitengewoon was. Ik maakte me wel een beetje zorgen, aangezien ik al verschillende stressvolle zaken had gehad met de bijen… dit was weer iets nieuws.

Maar blijkbaar is een behandeling tegen de varroa afdoende. En ik heb sinds de mierenzuur behandeling ook geen DWV bijen meer gezien. Er kwamen ook een behoorlijke hoeveelheid mijten van de bijen af tijdens de behandeling als dat een indicatie mag zijn voor de infectie graad. Varroa maakt de bijen meer vatbaar voor secundaire infectie. Zonder varroa kunnen de bijen DWV prima aan maar naast de druk die varroa op de bijen legt, zijn ze niet opgewassen tegen allerlei opportunistische ziekten, waaronder DWV. Vaak dragen de varroa mijten deze ziekten bij zich en dragen ze deze over op de bijen. Volgens het Wikipedia artikel over DWV dient de varroa als een soort incubator voor DWV en hebben alleen bijen met een serieuze varroa plaag last van dit virus.

Ik mag hopen dat de bijen nu een beetje varroa vrij zijn en dus ook DWV vrij, en ik zal erop toezien dat ze volgend jaar de behandelingen krijgen die ze nodig hebben om gezond te blijven/worden.

Groet, Andrew

Overwinteren

Krant methode
Krant methode

Er voor zorgen mijn volk de winter overleeft is na eieren leggende werksters en moerloze volken één van de dingen waar ik me het meest zorgen om maak. Een volk moet groot genoeg zijn om de winter te kunnen overleven. Ze moeten de kast op een redelijk vaste temperatuur houden. En het broednest moet op een temperatuur van ongeveer 35 graden blijven. Ook gedurende winter nachten van -15 graden. Dat kan alleen als er voldoende bijen zijn om die temperatuur te behouden. Door te trillen met hun vliegspieren houden de werksterbijen de kast en vooral het broednest op temperatuur.

In de nazomer moet je een inschatting maken of je denkt dat je volk genoeg bijen heeft om zich gedurende de winter warm te houden. Dat betekend dat als je zeker wilt zijn dat je volk de winter overleeft. Hij moet minstens 6 ramen aan raat bezetten. Wanneer dit niet zo is moet je iets ondernemen. De meest gemakkelijke optie die wij hebben geleerd op de cursus is het verenigen van twee volken. Het is handig in zo’n geval wanneer je meer dan twee volken hebt waarvan er twee moeten worden verenigt.

Wat verenigen praktisch inhoud is eigenlijk dat je van één van de twee volken de koningin afmaakt en je de twee broedkamers op elkaar zet met een krant ertussen die is besproeit met suikerwater. De bijen zullen zich door de krant moeten vreten om bij elkaar te komen. De hypothese is dat de bijen terwijl ze zich door de krant werken de geur van het drukinkt zullen krijgen en de bijen zo geen ruzie krijgen. Waarschijnlijk is het handig om het volk dat je moerloos maakt enkele dagen moerloos te laten voor je ze verenigt. Het volk met moer plaats je boven.

Als beginnende bijen houder hou ik het liefst zo veel mogelijk volken in leven. Mijn aflegger is niet enorm maar ik gok erop dat hij groot genoeg is om de winter te overleven. Dat is misschien een beetje egoïstisch van mij. Ik had de twee volken misschien moeten verenigen om zeker te zijn maar ik weet redelijk zeker dat mijn bronvolk de winter wel zal overleven en dan maakt het sec gezien weinig uit wat er met mijn aflegger gebeurd ik blijf hoe dan ook over met 1 volk. Was mijn bronvolk ook niet zo sterk geweest dan ja, dan had ik ze moeten verenigen. Maar nu maakt het eigenlijk niet zoveel uit, een beetje cru maar dat is de realiteit.

Groet, Andrew

Inwinteren

2-liter-bakje-01
Voerbakje

Je bijen terug betalen voor al het stelen wat je hebt gedaan gedurende de lente en de zomer. Dit ben ik nu aan het doen, beetje laat ik weet het maar dat kwam zo uit… Ik heb geen pot honing van ze gezien maar toch moet je je volk voorbereiden op de winter. Je geeft ze een honing vervanger, suikerwater in een verhouding van 2:3, water:suiker. Wat je dan krijgt is een suikersiroop met ongeveer 750 gram suiker per liter. Daar krijgen ze dan ongeveer 16 liter (12 kilo suiker) tot 20 liter (15 kilo suiker) van. Wat ze ongeveer in een liter per dag in hun raten wegwerken. De hoeveelheid voer moet je verminderen met de hoeveelheid honing die het volk nog in zijn kast heeft. Een vol raam honing weegt ongeveer 2 tot 2,5 kilo en is equivalent aan een zelfde gewicht aan suiker.

Maar inwinteren gaat niet alleen over het geven van voer aan je bijen. Je moet ervoor zorgen dat de bijen de juiste hoeveelheid ruimte hebben. Niet te weinig en niet te veel.

Kantraam
Kantraam

Bij teveel ruimte kunnen de bijen niet alle raat op een temperatuur houden die nodig is om te voorkomen dat raten beschimmelen.

De ruimte in de kast kan verkleint worden door de buitenste ramen te vervangen voor kantramen. Bij te weinig ruimte hebben de bijen niet genoeg raat om al het voer dat ze gedurende de winter nodig hebben plaats te geven.

Er zijn nog meer overwegingen zoals verkleinen van de vliegopening tegen muizen, verzegelde ramen naar buiten verplaatsen om het beschimmelen te voorkomen en zorgen voor voldoende ventilatie.
Het inwinteren van je volk lijkt makkelijk met maar een relatief weinig handelingen, maar er zijn een aantal overwegingen die ja als imker moet maken die voor je volk het verschil kunnen betekenen tussen het wel of niet overleven van de winter. Dat kan toch wel, zeker voor een beginnend imker, voor wat stress zorgen. Meer hierover in het volgende artikel.

Groet, Andrew

Mierenzuur behandeling

mierenzuurIn de maand augustus is het tijd om iets aan de varroa mijt te doen. Toepasselijk genoemd, is de Varroa destructor een van de belangrijkste vijanden van de honing bij. Oorspronkelijk afkomstig uit Indonesië heeft deze pest zich langzaam over heel de wereld verspreid. Alleen Australië is nog vrij van deze vreselijke parasieten.

Zonder behandeling zullen je bijen zeker sterven aan de gevolgen van de varroa mijt. De bijen gaan niet dood aan de eigenlijke mijt maar deze maken de bijen gevoelig voor allerlei secundaire/opportunistische ziekten. Organisaties als bijen@WUR onderzoeken de gezondheid van de bijen op zoek naar oorzaken en behandelingen. Ook de varroa is een onderwerp van onderzoek maar tot zover is er nog geen adequate bestrijding gevonden die de bijen wat langer vrijwaart van deze plaag.

Tot dat er een wat meer structurele oplossing komt zullen alle imkers zelf hun bijen moet beschermen tegen de Varroa destructor. Er zijn verschillende behandelingen die imkers kunnen toepassen tegen de varroa die ik eerst kort zal noemen en daarna een beetje verder zal uitleggen. Beginnend met het weg halen van darren raat in het begin van het seizoen tot in de zomer, mierenzuur behandeling tegen het einde van de zomer tot in het begin van de herfstof oxaalzuur bij het maken van een broedloze aflegger en eindigend met een oxaalzuur behandeling ergens in midden december tot half januari.

De mierenzuur behandeling kan op verschillende manieren worden toegepast. De naar mijn mening meest eenvoudige manier (ook al heb ik geen ervaring met andere manieren) is door twee nieuwe gele keukendoekjes opgevouwen op elkaar op de raten te leggen, eventueel op een moerrooster en daarop 30 ml 60 procent mierenzuur druppelen per broedkamer, bij 2 broedkamers 60 ml boven op de bovenste broedkamer. Dit laat je dan vier dagen verdampen waarna je dit nog 3 keer herhaald, zodat de behandeling uiteindelijk 24 dagen duurt waardoor je zeker kan zijn dat alle bijen de behandeling hebben ondergaan. Er zijn ook andere manieren om de mierenzuur behandeling toe te passen maar daar kom je makkelijk genoeg achter of kan je lezen in de volgende PDF (een folder die je sowieso moet lezen). Hierin kan je ook lezen over de oxaalzuur behandeling waarover ik later in het jaar wel zal berichten wanneer ik daar zelf aan toe ben ook de darren raat methode komt hierin aan bod.

Mierenzuurbehandeling
Liebig verdamper

Dat je voorzichtig met mierenzuur moet omgaan heb ik aan den lijve ondervonden. Aangezien ik nergens mieren zuur met een concentratie van 60 procent kon vinden. Alleen mierenzuur met een concentratie van 85 procent kon ik vinden, dus diende dit te worden verdunt. Aangezien ik 2 jaar scheikunde heb gestudeerd en tijdens mijn studie biologie ook veel tijd in het lab heb doorgebracht, achtte ik mezelf prima in staat om die verdunning uit te voeren. Alleen dacht ik er een beetje te ligt over. Ik achtte mijn bad een geschikte plek om dit te doen. Als er iets werd gemorst zou dat geen probleem zijn. Ik had mijn imker handschoenen, die tot mijn elleboog reiken dus dat zit ook wel goed, dacht ik. Oogbescherming dacht ik niet aan, stom genoeg, ook al heb ik nog heb ik nog veiligheidsbrillen van mijn tijd in het lab. Maar ja, ik dacht dit is peanuts, toen ik nog regelmatig in het lab werkte was omgaan met gevaarlijke stoffen een nagenoeg dagelijkse aangelegenheid. Wat ik niet doorhad was dat mijn rubberen imker handschoenen wanneer nat behoorlijk glad worden.
Alles stond klaar in het bad en ik pakte de fles met mierenzuur op om daar een deel van over te schenken in een ander fles, toen de fles uit mijn handen gleed en in het bad landde. Een hoeveelheid mierenzuur weer omhoog spuitend in mijn gezicht. Er kwam wat in mijn oog en ook op een paar andere plekken in mijn gezicht. Ik hield meteen mijn hooft onder de kraan en probeerde mijn oog uit te spoelen, maar toch voelde mijn oog niet helemaal lekker. Resultaat: bezoek aan de huisarts, 4 dagen een antibioticum in mijn oog druppelen, 1 dag mijn oog afgeplakt, verschillende brand plekken in mijn gezicht een week irritatie in mijn oog en al het mierenzuur in het riool.
Uiteindelijk heb ik een nieuwe fles mierenzuur verdund in een laminar flow kast in het lab van een bevriende bioloog met goede handschoenen een bril en een labjas aan. Niet dat het niet mogelijk is om in je gootsteen mierenzuur te verdunnen wanneer je voorzichtig bent, ook al zal mijn vrouw dat nu nooit meer toeslaten… Maar je moet wel alles bij de hand hebben, je ogen beschermen, je handen beschermen, een emmer met water bij de hand hebben, iemand in de buurt hebben die kan helpen en gewoon voorzichtig zijn. Als je er geen vertrouwen in hebt dat het gaat lukken ga dan op zoek naar een plek waar je het mierenzuur verdunt kan kopen (link!) of gebruik een methode waarbij je 85 procent kan gebruiken.

Moraal van het verhaal druppel geen mierenzuur in je oog, dat doet pijn en is niet al te best voor je ogen!

Groet, Andrew

Eieren leggende werksters

eieren-kleinMijn tweede paniek episode kwam nadat mijn vrouw deze foto maakte van een raat uit mijn koninginneaflegger, waarin meerdere eieren per cel te zien zijn. Dit is een teken van eieren legende werksters. Ook al besefte ik dat niet op het moment zelf, ik dacht gewoon: “Kijk meer eitjes per cel, dat is interessant!” toen kreeg dat te horen na het fotootje doorgestuurd te hebben naar de imker cursus mensen.

Het vreemde is dat werksters pas eieren gaan leggen als ze al tijd moerloos zijn geweest (blijkbaar ongeveer 24 dagen), en ik wist zeker dat ik ongeveer een week daarvoor nog de moer had gezien. Ik had er zelfs een foto van. De beredenering van de man waar ik het volk had gekocht was dat er eieren legende werksters waren aan komen vliegen van een afgeslagen volk. Die werksters waren bij mijn volk aangekomen en hadden zich in het volk gebedeld. Hoe dat precies in zijn werk gaat weet ik niet, ik kan me moeilijk een bij voorstellen op de vliegplank met een bakje waarin nectar kan worden gedoneerd voor zich. Je komt blijkbaar ook niet zomaar van eieren leggende werksters af aangezien ze niet te onderscheiden zijn van andere werksters. Daarnaast produceren ze dezelfde soort feromonen als een moer waardoor het volk niet door heeft dat het moerloos is en dus niet zomaar een nieuwe moer zal accepteren.

Zoals in de bovenstaande link wordt uitgelegd is er nog al wat voor nodig om de werksters van het eieren leggen af te krijgen. De makkelijkste en meest veilige optie is het volk opgeven of aangezien het volk toch ten dode opgeschreven is het volk afzwavelen door ’s avonds een strookje zwavelpapier te verbranden in de kast waardoor alle bijen overlijden. Wanneer het volk kost wat het kost het in leven moet worden gehouden zijn er een paar manieren om dit te bewerkstelligen. Zowel tijds als middelen intensief. De eenvoudigste manier lijkt mij deze: twee maal achter elkaar open broed in de kast hangen elk gedurende 9 dagen, dat broed produceert feromonen die het eieren leggen van de werksters onderdrukken. Hierna kan er met een uitloopkooitje een nieuwe moer worden geïntroduceerd.

Mijn koningin
Mijn koningin

Aangezien ik op dat moment maar 1 ander volk had dat op dat moment ook nog moerloos was of alleen nog een onbevruchte moer had waren deze methoden geen optie. Ik had me er al bij neergelegd dat ik het volk zou moeten opgeven of afzwavelen toen bij een volgende grondige inspectie ik de moer weer tegen kwam. Waarschijnlijk was de moer nooit weggeweest, Waar dan de eieren leggende werksters vandaan kwamen of de meerdere eieren per cel weet ik niet en ik heb ook van de ervaren imkers geen toereikende uitleg kunnen ontlokken. Ze zouden kunnen zijn aankomende vliegen van een nabij gelegen afgeslagen volk en zich binnen gebedeld kunnen hebben. Maar aangezien eieren leggende werksters geen andere moer accepteren en dus de moer zouden hebben afgemaakt is dat ook geen acceptabele uitleg. Het blijft voor mij een mysterie. De volgende keer zal ik eerst goed op zoek gaan naar de moer voor ik andere conclusies ga onderzoeken.

Groet, Andrew

Edit (19/04/2016); verhelderend artikel dankzij Wouter, had ik dat drie jaar geleden maar gehad.